QIRIMTATAR HALQ ADETLERİ – TOY MERASİMİ
Lenera Memetova
Toy merasimi
Birinci kün
Birinci künniñ toy merasimi kelin ve kiyev tarafta bir vaqıtta başlansa da ayrı-ayrı keçirile.
Kelinniñ ve kiyevniñ evinde bir qaç oda azırlana: birincisi – qartlar, ekincisi – qartiyler, üçüncisi – evli yaş qadınlar, dertüncisi – yaşlar içün ve niayet, kelin ve kiyev içün mahsus odalar. Ayrı bir odada ise kelinniñ bütün ciyezi taqdim etile edi, yani kelin nağışlağan marama, yavlıqlar ve digeri.
Toy qartlarnıñ duasınen başlana. Bundan soñ çalğıcılar “Taqsim” ve “Peşraf” avalarını – toynıñ muzıka qısmını açıcı ve toqtavsız icra etilici eki nağmeni çalalar. Olar özüne mahsus bir üvertüra hızmetini köreler. Ekinci nağme bitken soñ qartlar qave içe ve çalğıcılarğa özleri sevgen eski türkülerini, tüşünceli-qayğılı avalarını sımarlaylar.
Er bir yañı kelgen musafirni çalğıcılar “Hoş keldi avası”nen qarşılap alalar. Yaşlar qızlarnıñ penceresi yanında turıp yırlaylar. Yır yarışı başlana. Bu adet türkiy halqlarda, hususan, qırımtatarları arasında keniş tarqağan çıñlar ve maneler. Toynıñ birinci künü
böyle muzıka ve yır yarışınen bite.
Aqşam üstü kiyev evinde toy çıraqnı yaraştıra ediler. O, eki balaban haçlaşqan çıraqtan ibaret ola edi. Çıraq yaraştıruvı çeşit yır ve nağmeler ile ozğarıla edi. Meselâ, “Çıraq telev avası”. Bu
adet bitkeninen qızlar çıraqnen azbarğa çıqıp oynamağa başlay ediler.
Oğlanlar fırsattan faydalanıp begengen qızğa yavlıq bağışlay ediler. Qız oğlannı begense, bir qaç vaqıtan soñ nağışlanğan yavlıqnı qaytara edi. Bu adet tek yalıboylularğa ait. Onıñ tarihı da pek meraqlı.
Çalğıcılar bütün sımarışlarnı yerine ketirip, toynıñ soñunace evde bulunalar.
Lenera Memetova
Toy merasimi
Birinci kün
Birinci künniñ toy merasimi kelin ve kiyev tarafta bir vaqıtta başlansa da ayrı-ayrı keçirile.
Kelinniñ ve kiyevniñ evinde bir qaç oda azırlana: birincisi – qartlar, ekincisi – qartiyler, üçüncisi – evli yaş qadınlar, dertüncisi – yaşlar içün ve niayet, kelin ve kiyev içün mahsus odalar. Ayrı bir odada ise kelinniñ bütün ciyezi taqdim etile edi, yani kelin nağışlağan marama, yavlıqlar ve digeri.
Toy qartlarnıñ duasınen başlana. Bundan soñ çalğıcılar “Taqsim” ve “Peşraf” avalarını – toynıñ muzıka qısmını açıcı ve toqtavsız icra etilici eki nağmeni çalalar. Olar özüne mahsus bir üvertüra hızmetini köreler. Ekinci nağme bitken soñ qartlar qave içe ve çalğıcılarğa özleri sevgen eski türkülerini, tüşünceli-qayğılı avalarını sımarlaylar.
Er bir yañı kelgen musafirni çalğıcılar “Hoş keldi avası”nen qarşılap alalar. Yaşlar qızlarnıñ penceresi yanında turıp yırlaylar. Yır yarışı başlana. Bu adet türkiy halqlarda, hususan, qırımtatarları arasında keniş tarqağan çıñlar ve maneler. Toynıñ birinci künü
böyle muzıka ve yır yarışınen bite.
Aqşam üstü kiyev evinde toy çıraqnı yaraştıra ediler. O, eki balaban haçlaşqan çıraqtan ibaret ola edi. Çıraq yaraştıruvı çeşit yır ve nağmeler ile ozğarıla edi. Meselâ, “Çıraq telev avası”. Bu
adet bitkeninen qızlar çıraqnen azbarğa çıqıp oynamağa başlay ediler.
Oğlanlar fırsattan faydalanıp begengen qızğa yavlıq bağışlay ediler. Qız oğlannı begense, bir qaç vaqıtan soñ nağışlanğan yavlıqnı qaytara edi. Bu adet tek yalıboylularğa ait. Onıñ tarihı da pek meraqlı.
Çalğıcılar bütün sımarışlarnı yerine ketirip, toynıñ soñunace evde bulunalar.
Ekinci kün
Ekinci künü (kelinniñ evine qudalar ve molla keleler).Kelinni satın aluv ve nikâh merasimi eda oluna. Qudalar mollanen beraber kelinniñ odasına kireler, anda nikâh qıyılmaq kerek. Amma kelinniñ arqadaşları kelgenlerni kirsetmeyler. Qudalar qızlarğa paqlava tolu sandıq, bundan ğayrı aqça bereler. Tek bundan soñ qızlar mollağa nikâh
qıymağa ruhset bereler. Molla kiyevniñ tışqı körünişini ve baylığını tarif eterek, ğayet tantanalı sesnen ondan qocağa çıqmağa razılıq soray. Mollanıñ suallerine kelin başta belgisiz cevaplar bere ve tek üçünci
keresinde kesen-kes cevaplana. Kelin ağlamağa başlay, soñra onıñ arqadaşları qoşulalar. Pek siyrek allarda kelin mollağa sükünetnen cevap bere, böyle al, eger kelinniñ ana-babası qarışmasa,
toynıñ bozuluvına sebep ola bile. Ekseriy allarda ana-babanıñ tazıyıqı qıznıñ isteginden üstün ola. Öyle de ola edi ki, qıznı onıñ razılıqsız ile aqayğa bere ediler.
Meselâ:
Qız bala degen marum qul
Öksüzden beter…
Baba yurtun terk etip
Ağlar da keter…
Öyle sayıla edi ki, kelin kiyevden ne sorasa, onı kiyev mıtlaqa yerine ketirmege mucbur. Kelin eki tilim ötmek ve küzgü alıp, bir köşege kire edi. Ötmekni ellerinde tutqan edi, küzgüge baqıp öz isteklerini ayta edi. Soñ bir kesekni aşay edi, ekincisini ise aqayına bere edi.
Künniñ qalğan qısmında çeşit qayğılı yırlarnı yırlavnen keçe. Eslice musafirler qayğını dağıtmaq içün oynamağa teklif eteler. Teklif qabul oluna ve biri biri artından oyun avaları çalına.
Azbarda qızlar horan tepeler, yaşlar ise qızlarğa baqıp elçırpa turğan ve yerlerinde oynap-oynap
alalar.
Ekinci künü (kelinniñ evine qudalar ve molla keleler).Kelinni satın aluv ve nikâh merasimi eda oluna. Qudalar mollanen beraber kelinniñ odasına kireler, anda nikâh qıyılmaq kerek. Amma kelinniñ arqadaşları kelgenlerni kirsetmeyler. Qudalar qızlarğa paqlava tolu sandıq, bundan ğayrı aqça bereler. Tek bundan soñ qızlar mollağa nikâh
qıymağa ruhset bereler. Molla kiyevniñ tışqı körünişini ve baylığını tarif eterek, ğayet tantanalı sesnen ondan qocağa çıqmağa razılıq soray. Mollanıñ suallerine kelin başta belgisiz cevaplar bere ve tek üçünci
keresinde kesen-kes cevaplana. Kelin ağlamağa başlay, soñra onıñ arqadaşları qoşulalar. Pek siyrek allarda kelin mollağa sükünetnen cevap bere, böyle al, eger kelinniñ ana-babası qarışmasa,
toynıñ bozuluvına sebep ola bile. Ekseriy allarda ana-babanıñ tazıyıqı qıznıñ isteginden üstün ola. Öyle de ola edi ki, qıznı onıñ razılıqsız ile aqayğa bere ediler.
Meselâ:
Qız bala degen marum qul
Öksüzden beter…
Baba yurtun terk etip
Ağlar da keter…
Öyle sayıla edi ki, kelin kiyevden ne sorasa, onı kiyev mıtlaqa yerine ketirmege mucbur. Kelin eki tilim ötmek ve küzgü alıp, bir köşege kire edi. Ötmekni ellerinde tutqan edi, küzgüge baqıp öz isteklerini ayta edi. Soñ bir kesekni aşay edi, ekincisini ise aqayına bere edi.
Künniñ qalğan qısmında çeşit qayğılı yırlarnı yırlavnen keçe. Eslice musafirler qayğını dağıtmaq içün oynamağa teklif eteler. Teklif qabul oluna ve biri biri artından oyun avaları çalına.
Azbarda qızlar horan tepeler, yaşlar ise qızlarğa baqıp elçırpa turğan ve yerlerinde oynap-oynap
alalar.
0 yorum:
Yorum Gönder
Lütfen konuyla alakalı yorumlar yapın. Kırımın Sesi