"QIRIM DEGENDE MENIM İÇÜN AQQAN SUVLAR TOQTAR"

"QIRIM DEGENDE MENIM İÇÜN AQQAN SUVLAR TOQTAR"

 Türkiyeniñ Konya şeerindeki Necmettin Erbakan universiteti Tarih bölüginiñ müdiri, tarih ilimleri doktorı, professor Kemal Ozcannıñ doktorlıq işi qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan. Alim bizim halqımız faciasınıñ sebepleri, aqibetlerini ilmiy noqtaiy nazardan tedqiq etken ve "Qırım draması" adlı kitap şekilinde neşir etken.

 Mayıs 15-16 künleri İstanbulda olıp keçken konferentsiyada Kemal ocanıñ sürgünlikten qaytqan qırımtatarlarnıñ Qırımda yerleşmesi aqqındaki tesirli çıqışı er kesniñ diqqatını çekti. Oturımlar arasındaki teneffüste Kemal Ozcannen subetleşemiz.

 Kemal ocam, bağışlañız, bilgenime köre, siz qırımtatarı degilsiñiz. Lâkin halqımıznıñ faciası aqqında öz faciañız kibi tarif etesiñiz. Bu mevzunı terenden ögrenmek istegine ne siltem berdi?

 Menim yüksek lisans çalışmam doktor Baymırza Hayit aqqında oldı. Bu mevzuda çalışır ekenim, türk dünyasına vaqıf olmaq vaziyeti asıl oldı. Yani türk dünyası degenimiz yalıñız Türkiye, Orta Asiya, Özbekistan, Qazahistan degil. O pek büyük olıp, onıñ er bir milletiniñ tarihını ögrenmek, accılarını paylaşmaq borclumız. İşte, Baymırza Hayitniñ ömüri, faaliyetini talil etmek içün onıñ ile defalarca körüştim, doğğan Namangan vilâyetine barıp, balalığı keçken yerlerni kezdim. Baymırza Hayit aqqında işimni bitirgen soñ rus tilini ögrenmek içün Ukrainağa kettim.

 Ya ne içün Rusiyege degil?

 Doğru sual. Sebebi pek sade, Ukrainanıñ İvano-Frankovsk şeerinde yaşağan bir arqadaşım davet etti ve men eki yıl devamında rus tilini menimsedim. Bu vaqıtta andaki arqadaşlarımnen Qırımğa turist olaraq seyaatqa bardıq. Bu 1996 senesi edi. Qırımda sürgünlik yerlerinden yaqında qaytqan qırım tatarlarnen tanış olıp, ilk sefer olarnıñ faciası aqqında eşittim. Evel bu aqta pek az bilgenimni añladım. Mevzu maña raatlıq bermedi. Qırımdan qaytqan soñ teessuratlarımnen paylaşqanımda bir ukrain alimi qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında ilmiy iş yazmamnı tevsiye etti ve yardım etmekni işandırdı. Araştırmalarnı başladım. Ukrainadaki arhivlerde çalıştım ve kene Qırımğa kettim. Bu sefer maqsadlı kettim. Qırımda maña Alime Ğaniyeva, İsmail Gasprinskiy adına milliy kütüphanede çalışqan Gülnara Yağyayeva çoq yardım ettiler.

 O zaman arhivler sürgünlik aqqında malümat bermek ceetinden daa qapalı olğanda kütüphanede ne tapa bildiñiz ki?

 Tabiiy ki, aqiqatnı köstergen resmiy vesiqalarnı Qırımda tapmaq zor edi. Kütüphanede yalıñız devriy neşirlerni közden keçirip, asılında anda sürgünlikni başından keçirgenlerniñ hatırlavlarını yazıp almaq istegen edim. Teessüf ki, bu saada maña yardım etken olmadı ve ilmiy işimniñ bu yeri eksik qaldı, hatırlavlarğa yer beralmadım. Amma rahmetli Yunus Qandımnı ayrıca qayd etmek isteyim. Bu insan maña elinde bulunğan bütün vesiqalarnı ketirip berdi, daa qayerlerden neler ala bilmemni söyledi.

 "Samizdat" malzemelerini tarap çıqtım. İşimni 2000 senesi bitirip, qorçaladım. Lâkin qırımtatarlarnıñ eñ çoq sürgün etildigi Özbekistanğa barmaq, andaki yaşayışlarınıñ şaraitlerini körmek, Moskvada arhivlerde çalışmaq, sürgün etilgen insanlarnıñ ikâyelerini yazıp almaq kibi bir taqım yarı qalğan işler bar. İşim resmiy vesiqalar esasında yazılıp, qullandığım 70 ten ziyade vesiqanıñ episini türkçege çevirdim. Amma şusı bar ki, resmiy vesiqalardan aqiqatnı iç bir zaman ögrenip olamazsıñız. Olarnı oquya bilmek, izaatlaya bilmek zarur. Çünki resmiy menbalarda qırımtatarlar hain olaraq kösterilip, almanlarnen işbirlik yapqanlarında qabaatlanalar. Resmiy malümatlar ükümranlıq etken ükümetniñ siyasetine uyğundır. Bunıñ kerçekten uzaq olğanını er kes yahşı bile.

 İlmiy işimni qorçalağanımdan soñ aradan on beş yıl keçti, amma Türkiyede bu mevzuda ciddiy çalışqan başqa bir insan ortalıqqa çıqmadı.

 Siz bu mevzunı kendiñiz içün qapattıñız ve devam etmek niyetiñiz yoqmı?

 Bayağı vaqıt ilmiy ayattan uzaqta qaldım. TİKAda çalıştım. Mevzunıñ daa çoq ögrenilmegen saifeleri bar. Bu işke yaş tarihçılarnıñ kirişmesi lâzim. Kemal oca bu yerde biraz toqtalıp, oña ne qadar zor olsa da, doğrusını ayttı. Açıqçası, mevzudan uzaqlaşmamnıñ sebepçisi Türkiyede yaşağan bazı qırımtatarlar oldı. Aralarında birlik yoq. Meselâ, meni bir konferentsiya, munaqaşağa davet etip, sürgünlik mevzusında çıqış yapmaqnı rica eteler. "Qırım" degenlerinde menim içün aqqan suvlar toqtar. Er angi yerde bilgenlerimnen paylaşmağa azırım. Amma soñundan sen ne içün o dernekke bardıñ, ne içün olarnen qonuşasıñ, kibi laflar eşitem. Zanımca, bu areketlerden vazgeçmek kerek.

 Kemal Ozcannıñ "Qırım draması" kitabınıñ soñki cümlesi böyledir: "Tilegimiz bütün qırımtatarlar yıllardır asretlik çekken Vatanlarına qaytıp, bu yerde huzur, barışıq, baht ve refah içinde ebediyen yaşamalarıdır". Amin!

Zera BEKİROVA

Yanı Dünya Gazetası